'Aandacht voor sociale context hoort in het DNA van elke zorgverlener'

Wat voor problemen zien jullie bij patiënten die een grote invloed hebben op hun gezondheid, maar eigenlijk buiten jullie vakgebied liggen? 

Ad Bakx (AB): "Dat kan echt een waaier van problemen zijn. Alcoholisme is zo'n ding dat overal doorheen fietst. Andere problemen zijn persisterend roken, overgewicht en sociaal isolement. Dat zijn niet per se dingen waar wij naar zitten te vissen; ze komen gewoon op en je loopt er tegenaan."

Jan Steven Burgerhart (JSB): "De helft van de patiënten aan onze poli's heeft een BMI boven de 30, veel hoger dan het gemiddelde. Dat is relevant voor de problemen van onze patiënten. Een van de manieren om daarmee aan de slag te gaan is via het Gezond Noord Loket."

Kun je een voorbeeld geven van een patiënt waarbij je dacht: hier is iets anders nodig dan een medische ingreep of medicatie?

AB: "Nou, wij zien best wel vaak mensen met hartklachten waarbij er eigenlijk niks mis is aan het hart. 90% van mensen met pijn op de borst verlaat de eerste harthulp met het bericht: het is niet je hart. Hartkloppingen, dat is ook zo'n klacht. Mensen merken hartkloppingen, maar wij zien ze niet. Dan ga je doorvragen, is er stress? Ja? Waarom dan, wat voor stress? Mensen wonen in een te kleine flat, hebben last van de buren, financiële problemen, eenzaamheid. Van de zomer was er hittestress. Ja, dan is dát eigenlijk de oorzaak waarom ze bij mij zitten, bij de cardioloog."

Komt er spontaan een bepaalde patiënt bij je op?

AB: "Vorig jaar kreeg ik iemand met hartklachten, bij wie kort daarvoor haar Canta was gestolen. Die mevrouw reed twee, drie keer per week naar het Noorderbad. Bleek dat verdriet over die Canta eigenlijk de oorzaak te zijn waarom het ineens niet goed ging. Toen heb ik een aanbevelingsbrief geschreven over het belang van dat wagentje om uit haar isolement te komen."

Dus stress, eenzaamheid en leefstijl spelen een belangrijke rol bij gezondheid en ziekte?

JSB: "Nou, bij onze groep patiënten wel, denk ik. In Noord hebben we veel te maken met mensen met weinig opleiding of financiële middelen. Dan ben je sociaal kwetsbaarder en kun je tegenslagen ook minder makkelijk opvangen."

Wat maakt het Gezond Noord Loket anders dan een gewone doorverwijzing? 

AB: "Voordat het Loket er was, konden we nergens naar doorverwijzen. We konden hooguit de huisarts op de hoogte brengen van onze zorgen. Daar hield het dan op. Je belde er nog eens achteraan; was er een half jaar later nog steeds geen verandering. Nu kunnen we zeggen: hier in het BovenIJ, 50 meter verderop, hebben we een loket. Daar kun je een aantal keren per week terecht om te praten over je problemen."

JSB: "Vroeger was je dus eigenlijk uitgepraat. Je hoorde de problemen aan maar je kon er niks mee. Nu wel. Nu kun je zeggen: weet je, dit zou een ingang kunnen zijn. Of: mogen ze jou vanuit Gezond Noord benaderen? Daar zegt bijna niemand nee tegen. Niet iedereen staat ervoor open, maar heel veel mensen dus wél. Je zegt dus tegen mensen: we kunnen je verder helpen. Dat is heel waardevol."

Hoe verloopt de samenwerking met het Loket in de praktijk?

JSB: "Je kunt gewoon via HiX verwijzen, maar vaak stuur ik er nog een mailtje achteraan. Een kort verhaaltje zonder al te veel medisch-inhoudelijke informatie. Zo van: deze patiënt wil iets op dat vlak, hij woont in die wijk, je mag hem bellen. Daar krijg ik dan een terugkoppeling op, ook heel direct. Lekker korte lijntjes."

AB: "De stad is soms best anoniem. Mensen weten vaak niet wat er allemaal wordt gedaan, waar zij aan mee kunnen doen. Zoals die wandelgroepen van Doras. Of zwemmen, pilates, yoga, fitness in het park - noem maar op. Er is gewoon heel veel. Een aantal van mijn patiënten is het gelukt om te stoppen met roken. Die drempel ligt vaak heel hoog, maar in een groepje gaat het beter. Natuurlijk zijn er altijd mensen waarbij het niet van de grond komt. Nicotineverslaving is erg hardnekkig en je kunt niet de hele wereld redden. Maar dan heb je het in ieder geval geprobeerd en mensen een extra kans gegeven."

Wat kunnen zorg en welzijn volgens jullie van elkaar leren?

JSB: "Ik ben iets handiger geworden in het peilen hoe iemand in z'n sociale netwerk zit. Wie heb ik voor me, afgezien van het medische probleem. Daarom vraag ik even door: hoe sta je verder in het leven... Dat probeer ik sneller in beeld te krijgen."

AB: "Je leert beter uitvragen, eigenlijk. Bij ons op de poli hebben we de Leeftstijlcheck: tien simpele vragen naar hoe je in het leven zit. Die vullen mensen in de wachtkamer in, met smileys, en dan zie ik in één oogopslag waar iemand knelpunten ervaart. Prima hulpmiddel!"

JSB: "Zo krijg je snel een doorkijkje in iemands persoonlijke situatie. Tegen mensen met veel rode smileys kun je zeggen dat we een manier hebben om dingen aan te pakken. Dat werkt goed, want tijd is kostbaar."

Wat zegt de samenwerking in Gezond Noord over de toekomst van de gezondheidszorg?

AB: "Nou, wij worden als voorbeeldregio genoemd, maar we hebben ook niet alle antwoorden. Want de vergrijzing blijft toenemen. En sociale problematiek en kwetsbaarheid los je ook niet even op. Uiteindelijk wil je gewoon beleid dat de gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen doet verminderen. Maar ja, daar zijn we al 100 jaar mee bezig."

JSB: "Ja, daar is de hele wereld mee bezig. Kijk, wij spelen hier in op de problemen waar we tegenaan lopen. Vroeger onttrok dat zich aan het zicht, dus konden we het ook niet aanpakken. Nu wel. Niet met een revolutie, maar op z'n minst op kleine schaal, op individueel niveau. Dat doet ertoe."

Door de problemen aan te pakken waar ze ontstaan, niet alleen maar hoe ze zich manifesteren?

JSB: "Waarbij je hoopt dat je in de toekomst sommige problemen kunt voorkómen. Dat je bijvoorbeeld structureel iets kunt doen aan het voorkómen van overgewicht. Wij doen ons best om deze aanpak zo stevig mogelijk te verankeren in de organisatie. Bijvoorbeeld door les te geven, en door het Loket standaard op te nemen in de introductie van nieuwe medewerkers."

AB: "Uiteindelijk willen we dat het in het DNA van ons zorgverleners komt te zitten, dat je ook kijkt naar iemands sociale context en de problemen die iemand daardoor heeft. Dat is onze opgave."

JSB: "Ja, want heel veel mensen zitten met hulpvragen, al lopen ze er niet mee te koop."